15 april 1993
Er is een nauw verband tussen de cultureantropologische en de sociologische benadering van de Bijbelteksten. Het onderscheid tussen de benaderingen ligt in gevoeligheid voor de werkelijkheid waarmee men zich bezighoudt, de daarbij gebruikte methode, de aspecten waarnaar de aandacht uitgaat. Terwijl de sociologische benadering zoals gezegd vooral de economische en institutionele aspecten bestudeert, gaat de belangstelling van de antropologie uit naar een hele waaier van andere aspecten zoals die zich niet alleen manifesteren in taal, kunst, godsdienst, maar ook in kleding, sieraden, feesten, dansen, mythen, legenden en alles wat betrekking heeft op de etnografie.
Over het algemeen tracht de culturele antropologie de kenmerken van verschillende typen mensen in hun sociale omgeving te definiëren; bijvoorbeeld de mens uit het Middellandse zeegebied. Ze bestudeert alles wat daarmee samenhangt, zoals het landelijk of stedelijk milieu, en schenkt aandacht aan de in de maatschappij geldende waarden (eer en schande, geheim, trouw, overlevering, soort van opvoeding en scholen), aan de manier waarop de sociale controle wordt uitgeoefend, aan de opvattingen over familie, gezin, verwantschap, de plaats van de vrouw, de institutionele tweedelingen (beschermheer/beschermeling; eigenaar/huurder; weldoener/begunstigde; vrije/slaaf) en, niet te vergeten, aan de opvatting over het heilige en het profane, de taboes, rites de passage, magie, oorsprong van de bestaansmiddelen, macht, kennisvergaring, enzovoorts.
Op basis van die zeer diverse elementen stelt men typologieën en ‘modellen’ op, die verschillende culturen gemeen hebben.
Een dergelijke studie kan natuurlijk
nuttig zijn voor de interpretatie van de teksten uit de Bijbel en men
gebruikt ze daadwerkelijk om de opvattingen te bestuderen over verwantschap
in het Oude Testament, de plaats van de vrouw in de Israëlitische maatschappij,
de invloed van de landbouwriten, enzovoorts. In de teksten over Jezus’
leer, de parabels bijvoorbeeld, kunnen veel details duidelijk gemaakt
worden dankzij deze benadering. Dat geldt ook voor basisbegrippen zoals
Rijk Gods, voor de wijze waarop ‘tijd’ in de heilsgeschiedenis wordt
opgevat, voor de processen waardoor de eerste christenen geleidelijk
een gemeenschap werden. Door deze benaderingswijze kan men beter onderscheiden
welke elementen van de Bijbelse boodschap steeds zullen gelden omdat
ze hun fundament hebben in de menselijke natuur, en welke een contingent
karakter hebben en cultuurbepaald zijn. Evenmin als andere bijzondere
benaderingen is deze benaderingswijze echter uit zichzelf in staat aan
te geven wat de specifieke invloed van de openbaring is. Bij alle waardering
die men heeft voor de resultaten, moet men zich daar wel van bewust
zijn.