• Database vol kerkelijke documenten
  • Geloofsverdieping
  • Volledig in het Nederlands
  • Beheerd door vrijwilligers

Zoeken in kerkelijke documenten en berichten

x

Als wij aandachtig naar het Evangelie luisteren, kunnen we in het gebeuren van de voetwassing twee verschillende aspecten ontdekken. De wassing die Jezus zijn leerlingen geeft is vóór alles eenvoudig zijn handeling – de gave van de zuiverheid, van het hun geschonken "bevattingsvermogen (capacità) voor God". Maar de gave wordt vervolgens een voorbeeld, de opdracht om voor elkaar hetzelfde te doen.

De Vaders hebben dit dubbele aspect van de voetwassing benoemd met de woorden sacramentum en exemplum. Sacramentum betekent in deze context niet een van de zeven Sacramenten, maar het mysterie van Christus in zijn geheel, van de incarnatie tot aan het kruis en de verrijzenis: dit geheel wordt de genezende en heiligende kracht, de omvormende kracht voor de mensen; het wordt onze metabasis, onze omvorming in een nieuwe vorm van zijn, in openheid voor God en in gemeenschap met Hem. Maar dit nieuwe zijn dat Hij, zonder onze verdienste, ons eenvoudigweg geeft, moet zich vervolgens in ons omvormen tot een dynamiek van nieuw leven.

Het geheel van gave en voorbeeld, dat wij in de perikoop van de voetwassing aantreffen, is kenmerkend voor de eigen aard van het Christendom in het algemeen. Het christendom is geen soort van moralisme, gewoon een ethisch systeem. Aan de oorsprong ligt niet ons doen, niet ons morele vermogen. Christendom is vóór gave: God geeft zich aan ons – Hij geeft niet iets maar zichzelf. En dit gebeurt niet alleen aan het begin, op het moment van onze bekering. Hij blijft voortdurend Degene die geeft. Steeds opnieuw schenkt Hij ons zijn gaven. Steeds is Hij ons vóór. Om deze reden is de centrale act van het christendom de Eucharistie: de dankbaarheid dat wij begenadigd zijn, de vreugde om het nieuwe leven dat Hij ons geeft.

Dat wil echter niet zeggen dat wij de passieve ontvangers zijn van de goedheid van God. God schenkt ons zijn genadegave als persoonlijke en levende partners. De geschonken liefde is de dynamiek van het "samen liefhebben", wil in ons nieuw leven worden vanuit God. Zo begrijpen wij het woord dat Jezus, aan het einde van het verhaal van de voetwassing tegen zijn leerlingen en tegen ons allemaal zegt: "Ik heb u een nieuw gebod gegeven: dat gij elkaar liefhebt; zoals Ik u heb liefgehad, zo moet gij elkaar liefhebben" (Joh. 13, 34). Het "nieuwe gebod" bestaat niet in een nieuwe en moeilijke norm die tot dan toe niet bestond. Het nieuwe is de gave die ons binnenvoert in de gezindheid van Christus. Als we dat overwegen, merken we hoe ver we dikwijls met ons leven verwijderd zijn van de nieuwheid van het Nieuwe Testament; hoe weinig we aan de mensheid het voorbeeld geven van lief te hebben in gemeenschap met zijn liefde. Zo blijven we hen het geloofwaardigheidsbewijs van de christelijke waarheid schuldig, dat in de liefde bestaat. Om deze reden willen we de Heer juist bidden ons door zijn zuivering rijp te maken voor het nieuwe gebod.

In het Evangelie van de voetwassing biedt het gesprek van Jezus met Petrus nog een ander detail van de praktijk van christelijk leven, waar we tenslotte aandacht aan willen besteden. In eerste instantie had Petrus zijn voeten niet door de Heer willen laten wassen: deze omkering van de orde, dat namelijk de meester – Jezus – de voeten waste, dat de heer de dienst van de slaaf op zich nam, stond helemaal in tegenstelling met zijn eerbiedig ontzag voor Jezus, met zijn begrip van de verhouding tussen meester en leerling. "Nooit in der eeuwigheid zult Gij mij de voeten wassen!" (Joh. 13, 8). Zijn idee van de Messias hield een beeld van majesteit, van de goddelijke grootheid in. Steeds opnieuw moest hij leren dat de grootheid van God anders is dan ons idee van grootheid; dat die juist in afdalen bestaat, in de nederigheid van de dienst, in de radicaliteit van de liefde tot aan de totale zelfontlediging. En ook wij moeten dat steeds opnieuw leren, want iedere keer weer verlangen wij naar een God van het succes en niet van het Lijden; want we zijn niet in staat te beseffen dat de Herder komt als een Lam dat zich geeft en ons zo naar de goede weide leidt.

Wanneer de Heer tegen Petrus zegt dat hij zonder de voetwassing zijn deelgenoot niet kan zijn, vraagt Petrus meteen met aandrang dat hem dan ook het hoofd en de handen gewassen worden. Daarop volgt het geheimvolle woord van Jezus: "Wie een bad heeft genomen, behoeft zich niet meer te wassen tenzij de voeten" (Joh. 13, 10). Jezus zinspeelt op een bad dat de leerlingen al hadden genomen; om deel te kunnen nemen aan de maaltijd was nu alleen de voetwassing nodig. Maar natuurlijk verbergt zich daarin een diepere betekenis. Waarop zinspeelt Hij? We weten het niet met zekerheid. In ieder geval houden we vast dat de voetwassing, volgens de zin van heel het hoofdstuk, niet naar een specifiek Sacrament verwijst, maar naar het sacramentum Christi in zijn geheel – zijn dienstwerk van heil, zijn afdaling tot op het kruis, zijn liefde tot het uiterste, die ons zuivert en ons ontvankelijk voor God (capax Dei) maakt.

Toch valt hier, met het onderscheid tussen bad en voetwassing, een zinspeling te beluisteren op het gemeenschapsleven van de leerlingen, op het leven van de Kerk. Het lijkt duidelijk dat het bad dat ons voorgoed zuivert en dat niet herhaald hoeft te worden het Doopsel is – het ondergedompeld worden in de dood en de verrijzenis van Christus, een feit dat ons leven ten diepste verandert, door ons een nieuwe identiteit te geven die blijft, mits we die niet weggooien zoals Judas deed. Maar ook al blijft deze nieuwe, door het Doopsel geschonken identiteit, toch hebben wij voor de maaltijdgemeenschap met Jezus de "voetwassing" nodig. Waar gaat dat over? Mij dunkt dat de Eerste brief van Johannes ons de sleutel biedt om het te begrijpen. Daar staat te lezen: "Als wij zeggen dat wij zonder zonde zijn, bedriegen wij ons zelf en is de waarheid niet in ons. Als wij onze zonden erkennen en belijden, zal Hij die getrouw en rechtvaardig is, ons de zonden vergeven en ons van elke schuld reinigen" (1 Joh. 1, 8, v). Wij hebben de "voetwassing" nodig, de voetwassing van elke dag, en om deze reden hebben wij de zondebelijdenis nodig waarover de heilige Johannes in deze Brief spreekt. Wij moeten erkennen dat wij ook in onze nieuwe identiteit als gedoopten zondigen. Wij hebben de belijdenis nodig zoals deze gestalte heeft gekregen in het Sacrament van de Verzoening. Hierin wast de Heer steeds opnieuw onze vuile voeten en kunnen wij met Hem aan tafel zitten.

Maar zo krijgt het woord waarmee de Heer het sacramentum verbreedt en er een exemplum, een gave, een dienst aan de broeder van maakt, een nieuwe betekenis: "Maar als Ik, de Heer en Leraar, uw voeten heb gewassen, dan behoort ook gij elkaar de voeten te wassen" (Joh. 13, 14). Wij moeten elkaar de voeten wassen in de dagelijkse wederzijdse dienst van de liefde. Maar wij moeten elkaar ook de voeten wassen in de zin dat wij elkaar steeds opnieuw vergeven. De schuld die de Heer ons vergeven heeft, is altijd oneindig dan alle schulden die anderen jegens ons kunnen hebben. Vgl. Mt. 18, 21-35 Hier spoort de Witte Donderdag ons toe aan: niet toelaten dat de wrok jegens de ander een diepe vergiftiging in de ziel wordt. Hij spoort ons aan voortdurend ons geheugen te zuiveren, door elkaar van harte te vergeven en elkaar de voeten te wassen, om ons zo samen aan de maaltijd van God te begeven.

Document

Naam: ELKAAR DE VOETEN WASSEN IN DE ZIN DAT WE ELKAAR TELKENS WEER VERGEVEN
Avondmis van Witte Donderdag in de Pauselijke basiliek St. Jan van Lateranen, Rome
Viering van de Instelling van de H. Eucharistie, van het Sacrament van de Wijding en het gebod van de naasteliefde in de voetwassing
Soort: Paus Benedictus XVI - Homilie
Auteur: Paus Benedictus XVI
Datum: 20 maart 2008
Copyrights: © 2008, Libreria Editrice Vaticana
Vertaling vanuit het Italiaans, nummering en verdeling alinea's: Past. Chr. van Buijtenen, pr.
Bewerkt: 7 november 2019

Referenties naar dit document

 
Geen documenten gevonden!
 
Geen berichten gevonden!

Opties

Internetadres
Print deze pagina
Dit document bestellen
Startpagina van dit document
Referenties naar dit document
Referenties vanuit dit document
RK Documenten wordt mogelijk gemaakt door donaties van gebruikers.
© 1999 - 2023, Stg. InterKerk, Schiedam, test