• Database vol kerkelijke documenten
  • Geloofsverdieping
  • Volledig in het Nederlands
  • Beheerd door vrijwilligers

Zoeken in kerkelijke documenten en berichten

x
Reeds lange tijd bevinden zich in het midden van onze overwegingen tijdens de woensdagbijeenkomsten, deze woorden van Christus in de Bergrede: “Gij hebt gehoord dat er gezegd is: Gij zult geen echtbreuk plegen. Maar Ik zeg u: Alwie naar een vrouw kijkt om haar te begeren, heeft in zijn hart al echtbreuk met haar gepleegd” (Mt. 5, 27-28).

Deze woorden hebben een essentiële betekenis voor de hele theologie van het lichaam, vervat in Christus’ onderricht. Daarom hechten wij terecht groot belang aan hun juist begrip en interpretatie. In onze voorgaande overweging stelden we vast dat de Manicheïstische leer, zowel in haar oorspronkelijke en in haar latere expressies, in tegenspraak is met deze woorden.

Het is in feite niet mogelijk om in de tekst van de Bergrede die we aan het analyseren zijn, een ‘veroordeling’ of een beschuldiging van het lichaam te zien. Als er al iets zou zijn, dan is het een glimp van een veroordeling van het menselijk hart. De overwegingen tot nu toe stellen dat, als de woorden van Matteüs 5:27-28 (Mt. 5, 27-28) een beschuldiging bevatten, ze vooral op de mens van begeerte gericht zijn. Met die woorden is het hart niet zo zeer in beschuldiging gesteld dan onderworpen aan een veroordeling, of beter, het wordt opgeroepen tot een kritisch onderzoek, in feite een zelfkritiek: of het al dan niet bezwijkt onder de begeerte van het vlees. Als we doordringen tot de diepe betekenis van Matteüs 5:27-28 moeten we echter vaststellen dat het oordeel dat het bevat over het verlangen als een daad van de begeerte van het vlees, niet de ontkenning bevat, maar eerder de bevestiging van het lichaam als een element dat samen met de geest de ontologische subjectiviteit van de mens bepaalt en deelt in zijn waardigheid als persoon. Op deze manier heeft het oordeel over de begeerte van het vlees een betekenis die in wezen verschillend is van dat wat de Manicheïstische ontologie veronderstelt en dat er noodzakelijkerwijs uit voortvloeit.

In zijn mannelijkheid en vrouwelijkheid is het lichaam ‘vanaf het begin’ geroepen om de uiting van de geest te worden. Het doet dit dus ook door middel van de echtelijke vereniging van man en vrouw, wanneer zij zich op een zodanige wijze verenigen dat ze ‘één vlees’ worden. Elders Vgl. Mt. 19, 5-6 verdedigt Christus de onschendbare rechten van deze eenheid waarmee het lichaam in zijn mannelijkheid en vrouwelijkheid de tekenwaarde ervan aanneemt, een teken dat in zekere zin een sacramenteel teken is; bovendien, door te waarschuwen tegen de begeerte van het vlees, drukt Hij dezelfde waarheid over de ontologische dimensie van het lichaam uit en bevestigt Hij er de ethische betekenis van, in overeenstemming met het geheel van zijn onderricht. Deze ethische betekenis heeft niets gemeen met de Manicheïstische veroordeling; integendeel, ze is diep doorgedrongen in het mysterie van de ‘verlossing van het lichaam’, waarover de heilige Paulus schrijft in zijn brief aan de Romeinen. Vgl. Rom. 8, 23 De ‘verlossing van het lichaam’ wijst echter niet op het ontologische kwaad als wezenlijk kenmerk van het menselijk lichaam, maar onderstreept alleen de zondigheid van de mens, waardoor hij onder andere de duidelijke zin van de sponsale betekenis van het lichaam, waarin de innerlijke beheersing en de vrijheid van geest wordt uitgedrukt, heeft verloren. Zoals we al hebben opgemerkt is hier sprake van een ‘gedeeltelijk’, mogelijk verlies, waar de zin van de sponsale betekenis van het lichaam in zekere zin verward wordt met de lust, en er zich gemakkelijk door laat opslorpen.

De adequate interpretatie van Christus’ woorden volgens Matteüs 5:27-28 (Mt. 5, 27-28), evenals de ‘praxis’ waarin de authentieke ethos van de Bergrede vervolgens stap voor stap werkelijkheid zal worden, moeten absoluut bevrijd worden van Manicheïstische elementen in het denken en in de houding. Een Manicheïstische houding zou leiden tot een ‘annihilatie’ van het lichaam – zo niet echt, dan ten minste intentioneel –, tot een ontkenning van de waarde van de menselijke seksualiteit, van de mannelijkheid en de vrouwelijkheid van de menselijke persoon of ten minste tot een eenvoudig ‘verdragen’ ervan binnen de grenzen van de ‘behoefte’, bepaald door de noodzaak van de voortplanting. Op basis van de woorden van Christus in de Bergrede daarentegen, wordt de christelijke ethos gekenmerkt door een transformatie van het bewustzijn en de houdingen van de menselijke persoon, zowel de man als de vrouw, in de mate dat ze de waarde van het lichaam en de seksualiteit tot uiting brengen en verwerkelijken volgens de oorspronkelijke bedoeling van de Schepper, in dienst van de ‘gemeenschap van personen’ die het diepste substraat is van de ethiek en de menselijke cultuur. Terwijl voor de Manicheïstische mentaliteit het lichaam en de seksualiteit als het ware een ‘tegenwaarde’ vertegenwoordigen, blijven ze voor het christendom altijd ‘een onvoldoende gewaardeerde waarde’ zoals ik later beter zal uitleggen. De tweede houding wijst erop, welke de vorm van de ethos zal zijn, waar het mysterie van de ‘verlossing van het lichaam’ in wortelt, om zo te zegen in de ‘historische’ grond van de zondigheid van de mens. Dat is wat de theologische formulering uitdrukt, die de ‘toestand’ van de ‘historische’ mens als status naturae lapsae simul ac redemptae definieert (de toestand van gevallen, maar tegelijk verloste natuur).

Document

Naam: HET ADEQUATE BEGRIP - ANTIWAARDE OF ONVOLDOENDE GEWAARDEERDE WAARDE?
45e catechese in de reeks: Theologie van het Lichaam
Soort: H. Paus Johannes Paulus II - Audiëntie
Auteur: H. Paus Johannes Paulus II
Datum: 22 oktober 1980
Copyrights: © 2016, Libreria Editrice Vaticana / Uitg. Betsaida, Den Bosch
© 2016, Vertaling: Uitg. Betsaida
Bewerkt: 7 december 2021

Referenties naar dit document

 
Geen berichten gevonden!

Opties

Internetadres
Print deze pagina
Dit document bestellen
Startpagina van dit document
Referenties naar dit document
Referenties vanuit dit document
RK Documenten wordt mogelijk gemaakt door donaties van gebruikers.
© 1999 - 2023, Stg. InterKerk, Schiedam, test